De ervaring van het Interreg GROOF-project op het gebied van coaching van professionele stadslandbouwprojecten leert dat, hoewel het aantal projecten de afgelopen jaren is toegenomen, het voor sommige projecten nog steeds moeilijk is om een levensvatbaar economisch model te vinden, omdat de educatieve activiteiten en de verkoop van de eigen productie soms weinig rendabel blijken te zijn. Een van de bestaande oplossingen om de economische levensvatbaarheid van dergelijke projecten te verbeteren, is diversificatie van de inkomstenbronnen door gebruik te maken van peri-urbane of landelijke landbouw.
Ontdek hieronder vier stadslandbouwprojecten met daktuinen die erin geslaagd zijn om te innoveren en meer partnerschappen aan te gaan met peri-urbane of landelijke boeren om hun economisch model te versterken. Een collaboratieve motivatie die gunstig is voor de stadslandbouw en, in bredere zin, nuttig is om de uitdagingen op het gebied van veerkracht van de steden van de toekomst aan te gaan.
- PAKT (Antwerpen ) :
Het PAKT-project in Antwerpen ging in 2017 van start op een dak van 2.000 m². De wens om burgers bewust te maken van duurzame voeding en de wens om een voedselgordel rond de stad Antwerpen te creëren, stonden en staan nog steeds centraal in het project. Om dit te bereiken, heeft PAKT besloten om zich te richten op twee activiteiten: 1) het verhuren van 1.500 m² aan teeltruimte op daken aan burgers, in de vorm van jaarabonnementen (80 abonnees). 2) de samenwerking met professionele tuinders uit de periferie van de stad, die lid zijn van de PAKT-coöperatie. Hun producten worden op drie manieren gedistribueerd: via een e-shop voor restaurants, via wekelijkse verkoop op een door PAKT ter beschikking gestelde stand onderaan het gebouw en via de distributie van voedselpakketten voor abonnees. In de loop der jaren is het project gegroeid en zijn er steeds meer partnerschappen bijgekomen, tot een totaal van vijf effectieve partners. De inkomsten uit deze activiteit vertegenwoordigden in 2019 bijna twee derde van de omzet van PAKT.
- La Ferme Ouverte de Saint-Denis (Parijs) & l’Entrepote (Schaarbeek)
Deze projecten, die momenteel worden gevolgd door GROOF, hebben in reactie op de Covid-19-crisis partnerschappen opgezet met boeren in de periferie van steden. Omdat deze projecten tal van evenementen organiseren, zijn ze rechtstreeks getroffen door de crisis. Om dit aanzienlijke inkomstenverlies te compenseren, hebben beide projecten besloten hun aanbod te diversifiëren door afhaalpunten, voedselpakketten, bezorgdiensten enz. aan te bieden met voedingsmiddelen die buiten hun projecten om worden geproduceerd.
Deze nieuwe dienst werd tijdens de eerste lockdown voor Entrepote aangeboden. Hierdoor konden de verschillende vaste kosten/lasten voor deze periode (maart 2020 – mei 2020) worden gedekt. Ondanks het succes van deze nieuwe dienst hebben ze om logistieke en financiële redenen besloten deze strategie tijdens de tweede lockdown niet te herhalen. Ze zijn echter van plan om deze dienst in de toekomst aan te bieden door uit te besteden aan een gespecialiseerd bedrijf en hun lokalen ter beschikking te stellen.
Voor de Ferme Ouverte de Saint-Denis waren de aanvullende producten die in een nieuwe winkel op de boerderij werden aangeboden (appels, peren, enz.) een groot succes. De opstart van deze nieuwe activiteit werd vergemakkelijkt door de beschikbare ruimte op de boerderij, de mogelijkheid om producten in een koelcel op te slaan en de langdurige banden met andere boerderijen in de regio. In de toekomst zullen deze diensten worden voortgezet en gediversifieerd, als aanvulling op de groenteteelt en de hydrocultuur in de kas van 360 m² die momenteel in aanbouw is.
- LUFA (Québec)
Tot slot willen we onze casestudy afsluiten met een baanbrekend project dat al tien jaar loopt: LUFA-boerderijen. Deze organisatie bouwde in 2011 in Montreal de eerste commerciële kas op een dak ter wereld en exploiteert momenteel 12.000 m² in drie stedelijke kassen. Omwille van economische redenen is LUFA echter begonnen met de distributie van producten van boeren uit de omgeving (seizoensfruit en -groenten), lokale slagers, kaasmakers en bakkers, als aanvulling op haar productie op daken. De distributie gebeurt via hun verschillende winkels, hun website en afhaalpunten. Door de evolutie van dit bedrijfsmodel en de specialisatie in logistiek heeft LUFA zijn omzet in enkele jaren tijd kunnen verhogen. De LUFA-boerderijen zijn vandaag de dag duurzaam en realiseren tussen 75% en 85% van hun verkoopvolume via deze distributieactiviteit in korte ketens.
Zijn stedelijk-landelijke partnerschappen een sleutel tot succes voor stadslandbouwprojecten?
Naast de economische voordelen die deze diversificatie van het bedrijfsmodel voor bedrijven oplevert, zien we in deze stedelijk-landelijke partnerschappen ook essentiële voordelen voor het gebied. Deze samenwerkingsverbanden maken het mogelijk om de band tussen plattelands- en stedelijke gemeenschappen te herstellen, ontmoetingen te organiseren en kennis uit te wisselen. Gemeenschappen die, ondanks hun gelijkaardige bekommernissen, elkaar soms uit de weg gaan omdat hun context zo verschillend kan zijn.
Natuurlijk is dit soort samenwerking geen wondermiddel voor alle problemen en kan het niet systematisch in alle contexten worden toegepast.
Maar deze samenwerking tussen stedelijke en peri-urbane producenten brengt een win-winsituatie met zich mee die leidt tot een beter begrip van elkaar en een hernieuwde verbinding tussen stad en platteland, onmisbare ingrediënten om de duurzaamheid van de voedselsystemen van steden te waarborgen.
Zoals we hebben gezien, fungeren sommige stadsboerderijen als echte ‘hubs’ voor het centraliseren van producten uit de nabije omgeving. Waarom zouden we hun verspreiding in onze steden niet stimuleren om deze herverbinding te versnellen?
Wordt dit type aankoop en wederverkoop ontwikkeld in uw projecten? Zou dat relevant zijn? Aarzel niet om ons dit te laten weten facilitateurAU@goodfood.brussels!
Een artikel geschreven door Groupe One in het kader van het GROOF-project.
