Professionelen

BoerenBruxselPaysans is een toonaangevend project voor de overgang naar duurzame landbouw in Brussel. Dit brede project, dat meerdere jaren zal bestrijken, is gericht op zowel de ontwikkeling van nieuwe productie-, verdeling- en verwerkingsinitiatieven als op de evolutie van de reeds aanwezige boeren en de betrokkenheid van de Brusselse consumenten.

Wat is BoerenBruxselPaysans?

Gebruikmakend van de expertise van vier verenigingen en twee overheden wil het project BoerenBruxselPaysans, dat wordt gefinancierd hoofdzakelijk door EFRO (Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling) en aangestuurd door Leefmilieu Brussel, de hoofdstad tot een voorbeeld maken op het vlak van stadslandbouw.

De opdracht van BoerenBruxselPaysans:

• De lokale (Brussels Hoofdstedelijk Gewest en zijn voedingsgrondgebied) voedselproductie en -verwerking te vergemakkelijken en te verhogen  volgens ecologische productiewijzen voor de Brusselse eters. 

De doelstelling van BoerenBruxselPaysans:

• Een reproduceerbaar proefproject te creëren waarbij de volledige duurzame voedingsketen betrokken is, van de productie tot de consumptie.
• Dit proefproject vindt plaats op de grens van het randstedelijke grondgebied, voornamelijk in Anderlecht (Neerpede en Vogelzang).
• BoerenBruxselPaysans beperkt zijn actieradius bewust tot het kweken in volle grond (in tegenstelling tot niet-grondgebonden).

De methode van BoerenBruxselPaysans:

• Methodologische en technische steun van projecthouders
• Opleidingen
• Terbeschikkingstelling van infrastructuren en terreinen
• Ontwikkeling van korte ketens van verwerking en verkoop
• Sensibiliseringsacties en netwerking, ... 

De principes van BoerenBruxselPaysans:

• Het kapitaal van de bodem, lucht, water en biodiversiteit van de ecosystemen beschermen en verbeteren.
• De link tussen de stad en de randstedelijke omgeving met een landelijk karakter valoriseren en tot stand brengen, zowel op het niveau van de voedings-, menselijke, sociale en economische relaties als op het niveau van de landschappen.
• Een economische leefbaarheid van de operatoren verzekeren langs de hele waardeketen in een economisch ecosysteem, waar de marges evenwichtig verdeeld zijn tussen landbouwers, verwerkers en verdelers en waar de producten vlot toegankelijk zijn voor de Brusselse eters via de korte ketens.

Contact

Leefmilieu Brussel

coördinator: Catherine Fierens - cfierens@environnement.brussels

Steun

• Programma FEDER 2014-2020 (Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling)
• Regering van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest
• Innoviris, Brussels Instituut voor Onderzoek en Innovatie

Binnen de Brusselse grootkeukensector worden jaarlijks bijna 75 miljoen maaltijden verstrekt. Deze sector staat daarom centraal binnen de overgang van het voedingssysteem. Leefmilieu Brussel stimuleert en steunt alle soorten kantines in hun engagement voor "Good Food".

Doelstellingen

Kantines en collectieve restaurants vormen zeer belangrijke spelers als het gaat om de verankering van de principes van "Good Food" in de hoofdstad – niet alleen omdat hier grote hoeveelheden voedingsmiddelen omgaan en er grote aantallen mensen bij betrokken zijn, maar ook omdat ze een pedagogische functie hebben en het goede voorbeeld kunnen geven.

De tools en de langetermijnbegeleiding van Leefmilieu Brussel zijn bedoeld om steun te bieden aan overheden en cateringbedrijven die zich ertoe engageren een gezonder en milieuvriendelijker voedselaanbod aan hun publiek te bieden.

Samenvatting

Er wordt een waaier elkaar aanvullende resources aan de kantines ter beschikking gesteld:

• Een Good Food-kantinegids met tips, recepten en informatiebronnen
• Praktische brochures en communicaitetools: seizoenskalenders, informatiefiches, tafelsets, affiches enz.
• Een rekentool (“calculator”) om de duurzaamheid van de geserveerde menu's te meten
• Een (h)erkenningssysteem voor kantines die in dit opzicht al goed gevorderd zijn
• Begeleiding ter plaatse voor gespecialiseerde spelers 
• Een helpdesk om praktische vragen te beantwoorden
• Opleidingen en workshops inzake de opname van duurzame criteria in overheidsopdrachten

Omdat scholen een prioritaire doelgroep vormen, zijn daar tot slot ook specifieke tools voor opgesteld:

• Een pedagogisch dossier Voeding op school, milieu op het menu
• Milieu op school
• Leermiddelen 
• Een tafelset
• Een educatief spelletje 
• Het natuur- en milieuvoorlichtingsplatform Bubble voor uitwisseling van ervaringen en ideeën

Doelpubliek

• Elke organisatie die een restauratiedienst aanbiedt:
  • Scholen
  • Bedrijven
  • Crèches
  • Universiteiten
  • Ziekenhuizen en zorgcentra
  • Overheidsdiensten
  • Verenigingen
  • Enz.
• Cateringbedrijven
• Koksscholen

Info en contact

• helpdeskcantine@environnement.brussels
• +32 (0)2/775.76.22

Leefmilieu Brussel, 2014, 154 pagina's

Deze studie geeft een overzicht van de beschikbare bronnen en vat de bestaande informatie samen inzake het voedingsaanbod in de hoofdstad. Het rapport legt het accent op de progressieve integratie van "Good Food"-elementen binnen dit sterk gevarieerde aanbod.

Doelstellingen

Dit onderzoek had als doel een inventaris op te maken en een analyse te realiseren van de bestaande gegevens inzake het voedingsaanbod op de schaal van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest.

De compilatie van deze bronnen beantwoordt aan een tweeledige doelstelling:

• een eerste overzicht bieden van het voedingsaanbod en de voedingsstromen in Brussel,
• de specifieke gegevens in verband met "Good Food" in kaart brengen, zoals de aanwezigheid van lokale, biologische en eerlijke producten, de ontwikkeling van korte circuits en het volume en het beheer van onverkochte voedingsmiddelen.

Na afloop van deze diagnostiek worden aanbevelingen gedaan om aan te geven hoe de ontbrekende nuttige gegevens kunnen worden aangevuld en de statistische opvolging van het voedingsaanbod in het gewest kan worden verbeterd.

Samenvatting

Deze aanzienlijke studie omvat zeven delen.

I – De inleiding maakt de context en de nagestreefde doelstellingen duidelijk.

II - De samenvatting van de resultaten illustreert de toeleveringsschema's voor de voedseldistributie en presenteert de omzetcijfers van de verschillende sectoren in het gewest. Het accent ligt op de verkoop in het kader van "Good Food", dat wil zeggen biologische, lokale, eerlijke seizoensproducten enz. en korte circuits. Er wordt ook een passage gewijd aan de kwestie van onverkochte voedingsmiddelen. Het hoofdstuk sluit af met de lessen die uit het onderzoek te leren vallen.

III - De algemene methodologie beschrijft per sector de onderzochte bronnen en de behandelde voedingssectoren. Hier wordt ook het kwaliteitsniveau van de beschikbare gegevens in kaart gebracht.

IV – Het vierde gedeelte biedt een gedetailleerde presentatie van de resultaten, de methodes voor de schatting en de analyse en de notering van de samengevoegde gegevens uit de eerdere twee gedeelten.

V – Een kort hoofdstuk wordt gewijd aan de schatting van de hoeveelheden voedingsproducten die in/uit Brussel worden geïmporteerd en geëxporteerd. De identificatie van de gebruikte transportmiddelen wordt geanalyseerd als indicator voor de duurzaamheid van het voedingsaanbod.

VI – De gesprekken die in het kader van de studie zijn gevoerd, hebben enkele "Good Food-trends" aan het licht gebracht binnen de ontwikkeling van het voedselaanbod. Hierbij zijn ook remmende factoren voor gedragsverandering naar voren gekomen.

VII – Ter afsluiting beveelt de studie een methodologie aan voor de realisatie van aanvullende evaluaties.

Resultaten

De studie besluit dat het beeld van het voedingsaanbod onvolledig en onduidelijk is. Er ontbreken veel stukjes van de puzzel, vooral wat het gedeelte rond de "Good Food"-elementen betreft (bioproducten, lokale producten enz.), ofwel doordat er geen gegevens bestaan, ofwel omdat ze om commerciële redenen vertrouwelijk worden gehouden. Het rapport doet een reeks aanbevelingen inzake de aanvullende elementen die verzameld moeten worden en die onmisbaar zijn voor een scherper, betrouwbaarder beeld.

De gerealiseerde samenvatting biedt evenwel interessante stukjes informatie. Enkele voorbeelden:

- de groei van de biomarkt is sterker in Brussel dan in de andere gewesten;

- meer dan 90% van de producten die via korte circuits worden verkocht, is biologisch;

- het mandjessysteem (kort circuit) is goed voor een gecumuleerde jaaromzet van vijf miljoen euro in de hoofdstad;

- de grootwarenhuizen zijn goed voor meer dan twee derde van de verkoop van producten afkomstig uit de eerlijke handel;

- ongeveer 20% van de verkochte diepvriesvis draagt het MSC-label;

- het vervoer van voedsel per spoor en over het water is vrijwel onbestaand in vergelijking met het vervoer over de weg;

- de geschatte hoeveelheid onverkochte voedingsmiddelen die door de distributiespelers worden weggegooid, bedraagt meer dan 15.000 ton per jaar en de voedselschenkingen zijn verhoudingsgewijs nog zeer beperkt;

- enz.

Het rapport brengt ook de remmende factoren voor de ontwikkeling van het "Good Food"-aanbod aan het licht:

- de beperkte biologische landbouwproductie;

- de beperkte schaalvoordelen voor kleine volumes duurzame producten;

- de complexiteit van de overgang binnen de horecasector, die met name te wijten is aan de moeizame toelevering van duurzame producten, de beperkingen die het biocertificaat met zich meebrengt en het feit dat dit engagement niet voldoende bij de klanten kan worden gevaloriseerd.

Ter info: deze tool bestaat alleen in het Frans

La brochure "Aide Alimentaire : un cadre propice pour parler d'alimentation" a été réalisée par la Concertation Aide Alimentaire de la Fédération des Services Sociaux, en collaboration avec Alimentation 21.

Obésité, diabète, maladies cardio-vasculaires, troubles neurologiques, etc. Organisations internationales et scientifiques l’attestent : l’alimentation contemporaine est en partie responsable de l’explosion des maladies dites "de civilisation" et ces dernières touchent plus fortement les populations fragilisées. Dans ce contexte, le secteur de l’aide alimentaire a pris conscience de l’importance de s’inscrire dans le large mouvement qui promeut une alimentation durable et saine. Mais alors que certaines initiatives restent souvent inaccessibles à un public moins informé et touché par la précarité, quelle alimentation promouvoir ?

Destiné aux structures d’aide alimentaire - épiceries sociales, restaurants sociaux et distributions de colis -, cet outil n’a pas l’ambition d’être un manuel de l’aide alimentaire.  Volontairement synthétique, il a pour objectif de donner quelques repères sur une alimentation de qualité et d’encourager les organisations de tous types à exploiter le cadre de leur activité pour semer quelques graines dans ce sens. Cela passe bien entendu par la diversification et la qualité des produits vendus ou distribués, mais également - et peut-être avant tout - par le renforcement des compétences et des savoirs, tant des équipes que des bénéficiaires.

Aperçu de la table des matières

DIVERSIFIER ET AMELIORER L’APPROVISIONNEMENT

• Repères pour une alimentation durable et de qualité
• Catégories de produits à privilégier pour l’aide alimentaire
• Sources d’approvisionnement
• Quelques pistes pour organiser la vente ou la distribution

RENFORCER LES COMPETENCES ET LES SAVOIRS DES EQUIPES ET DES BENEFICIAIRES

• Dates de péremption et lutte contre le gaspillage
• Décoder les étiquettes
• Utilisation des produits
• Activités participatives sur l’alimentation : l’embarras du choix !

CODUCO, in samenwerking met Bioforum Wallonië, heeft nagegaan welke de mogelijkheden zijn om biologische producten niet langer in individuele plastic verpakkingen te verkopen. Veel consumenten hebben reeds geklaagd over deze overbodige verpakkingen die het onmogelijk maken biologische producten te kopen zonder opgezadeld te worden met een grote hoeveelheid plastic afval. Dit bleek tevens uit de enquête die werd afgenomen bij enkele honderden consumenten in het kader van dit project. Hieruit blijkt dat supermarkten meer biologische producten zouden verkopen indien deze producten minder verpakt zouden worden.

Verder toonde het onderzoek aan dat biologische producten jaarlijks ongeveer 350 ton verpakkingsafval genereren. De studie vond ook werkbare oplossingen in onze buurlanden. Vooral in Duitsland werden biologische groenten en fruit in supermarkten teruggevonden zonder overbodige verpakkingen.

Deze studie werd gefinancieerd door Leefmilieu Brussel.

Via dit proefproject hebben studiebureau Coduco en drie partners een procedure getest en gevalideerd voor de recuperatie van onverkochte verse supermarktproducten ten gunste van sociale restaurants.

Doelstellingen

De recuperatie van onverkochte producten vormt een prioritaire optie in de strijd tegen verspilling. Voedselschenkingen worden steeds beter georganiseerd en vinden vaker plaats, maar het beheer van verse producten blijft een delicate kwestie. De voedselhulpdiensten hebben daardoor groot gebrek aan verse levensmiddelen.

Dit proefproject is bedoeld om de voorwaarden en de haalbaarheid van het gebruik van verse voedseloverschotten van een supermarkt door een sociaal restaurant in dezelfde wijk te analyseren.

Samenvatting

Het project bestaat uit twee luiken:

1.  Analyse en evaluatie van de logistieke beperkingen en de nodige partnerschapsmodaliteiten voor de recuperatie van onverkochte verse producten ten gunste van een voedingshulpdienst.  Het onderzoek is uitgevoerd op basis van een concreet geval: een Delhaize-winkel schonk zijn onverkochte producten aan het sociaal restaurant van Atelier Groot Eiland, dat die producten ophaalde en bereidde voor zijn begunstigden.
2.  Er is een seminar gehouden en er is een gids voor voedselhulporganisaties samengesteld om de realisatie van vergelijkbare projecten te stimuleren.

Resultaten

De analyse bracht een reeks logistieke noodzakelijkheden aan het licht, voornamelijk in samenhang met de behandeling, het vervoer en de naleving van de verplichtingen inzake de voedselveiligheid (koudeketen enz.).

Tegelijk was het partnerschap tussen supermarkt Delhaize en het sociaal restaurant van Atelier Groot Eiland een duidelijk succes voor beide partijen. De schenkingen zijn na beëindiging van het proefproject blijven voortduren en zijn nu goed voor ca. 80% van de gebruikte ingrediënten voor de daghap, 75% van de soepen en 40% van de ingrediënten voor de desserts. </32.  Les fruits et légumes récupérés sont utilisés immédiatement ou transformés pour obtenir une conservation prolongée (par exemple par le blanchissement, l’emballage sous vide ou la congélation).

Naast de onderzochte doelstellingen zijn ook andere voordelen uit het project naar voren gekomen:

• Doordat de producten gratis zijn, kon een persoon worden aangesteld voor 20% van diens arbeidstijd om de producten op te halen en in te vriezen;
• De kwaliteit en de diversiteit van de ontvangen producten hebben bijgedragen aan de ontwikkeling van het vakmanschap van de koks in het kader van hun integratie;
• Er is een bijkomend partnerschap ontstaan: producten die het sociaal restaurant niet kon gebruiken, worden geschonken aan een ander soort verlener van voedselhulp de vzw Solidarité Socialiste, die voedselpakketten verdeelt.

De afsluitende seminar werd door zo'n dertig personen in de voedselhulpsector bijgewoond; de gids presenteert alle praktische lessen die uit dit proefproject kunnen worden geleerd. Ze dragen bij aan de ontwikkeling van andere veelbelovende projecten.

Uitgevoerde tools

• Brochure Verse voedingsproducten recupereren in samenwerking met supermarkten. Stap voor stap handleiding voor sociale restaurants, 20 pagina's, 2013, downloadbaar 

Contact

Coordinateur du projet :

Rob Renaerts, Coduco

Email : rob@coduco.be - Tel : 0488/994488

Steun

Leefmilieu Brussel (Europees project INTERREG IVB “GreenCook”)