Minder verspillen

Ter info: deze tool bestaat alleen in het Frans

La brochure "Aide Alimentaire : un cadre propice pour parler d'alimentation" a été réalisée par la Concertation Aide Alimentaire de la Fédération des Services Sociaux, en collaboration avec Alimentation 21.

Obésité, diabète, maladies cardio-vasculaires, troubles neurologiques, etc. Organisations internationales et scientifiques l’attestent : l’alimentation contemporaine est en partie responsable de l’explosion des maladies dites "de civilisation" et ces dernières touchent plus fortement les populations fragilisées. Dans ce contexte, le secteur de l’aide alimentaire a pris conscience de l’importance de s’inscrire dans le large mouvement qui promeut une alimentation durable et saine. Mais alors que certaines initiatives restent souvent inaccessibles à un public moins informé et touché par la précarité, quelle alimentation promouvoir ?

Destiné aux structures d’aide alimentaire - épiceries sociales, restaurants sociaux et distributions de colis -, cet outil n’a pas l’ambition d’être un manuel de l’aide alimentaire.  Volontairement synthétique, il a pour objectif de donner quelques repères sur une alimentation de qualité et d’encourager les organisations de tous types à exploiter le cadre de leur activité pour semer quelques graines dans ce sens. Cela passe bien entendu par la diversification et la qualité des produits vendus ou distribués, mais également - et peut-être avant tout - par le renforcement des compétences et des savoirs, tant des équipes que des bénéficiaires.

Aperçu de la table des matières

DIVERSIFIER ET AMELIORER L’APPROVISIONNEMENT

• Repères pour une alimentation durable et de qualité
• Catégories de produits à privilégier pour l’aide alimentaire
• Sources d’approvisionnement
• Quelques pistes pour organiser la vente ou la distribution

RENFORCER LES COMPETENCES ET LES SAVOIRS DES EQUIPES ET DES BENEFICIAIRES

• Dates de péremption et lutte contre le gaspillage
• Décoder les étiquettes
• Utilisation des produits
• Activités participatives sur l’alimentation : l’embarras du choix !

CODUCO, in samenwerking met Bioforum Wallonië, heeft nagegaan welke de mogelijkheden zijn om biologische producten niet langer in individuele plastic verpakkingen te verkopen. Veel consumenten hebben reeds geklaagd over deze overbodige verpakkingen die het onmogelijk maken biologische producten te kopen zonder opgezadeld te worden met een grote hoeveelheid plastic afval. Dit bleek tevens uit de enquête die werd afgenomen bij enkele honderden consumenten in het kader van dit project. Hieruit blijkt dat supermarkten meer biologische producten zouden verkopen indien deze producten minder verpakt zouden worden.

Verder toonde het onderzoek aan dat biologische producten jaarlijks ongeveer 350 ton verpakkingsafval genereren. De studie vond ook werkbare oplossingen in onze buurlanden. Vooral in Duitsland werden biologische groenten en fruit in supermarkten teruggevonden zonder overbodige verpakkingen.

Deze studie werd gefinancieerd door Leefmilieu Brussel.

Via dit proefproject hebben studiebureau Coduco en drie partners een procedure getest en gevalideerd voor de recuperatie van onverkochte verse supermarktproducten ten gunste van sociale restaurants.

Doelstellingen

De recuperatie van onverkochte producten vormt een prioritaire optie in de strijd tegen verspilling. Voedselschenkingen worden steeds beter georganiseerd en vinden vaker plaats, maar het beheer van verse producten blijft een delicate kwestie. De voedselhulpdiensten hebben daardoor groot gebrek aan verse levensmiddelen.

Dit proefproject is bedoeld om de voorwaarden en de haalbaarheid van het gebruik van verse voedseloverschotten van een supermarkt door een sociaal restaurant in dezelfde wijk te analyseren.

Samenvatting

Het project bestaat uit twee luiken:

1.  Analyse en evaluatie van de logistieke beperkingen en de nodige partnerschapsmodaliteiten voor de recuperatie van onverkochte verse producten ten gunste van een voedingshulpdienst.  Het onderzoek is uitgevoerd op basis van een concreet geval: een Delhaize-winkel schonk zijn onverkochte producten aan het sociaal restaurant van Atelier Groot Eiland, dat die producten ophaalde en bereidde voor zijn begunstigden.
2.  Er is een seminar gehouden en er is een gids voor voedselhulporganisaties samengesteld om de realisatie van vergelijkbare projecten te stimuleren.

Resultaten

De analyse bracht een reeks logistieke noodzakelijkheden aan het licht, voornamelijk in samenhang met de behandeling, het vervoer en de naleving van de verplichtingen inzake de voedselveiligheid (koudeketen enz.).

Tegelijk was het partnerschap tussen supermarkt Delhaize en het sociaal restaurant van Atelier Groot Eiland een duidelijk succes voor beide partijen. De schenkingen zijn na beëindiging van het proefproject blijven voortduren en zijn nu goed voor ca. 80% van de gebruikte ingrediënten voor de daghap, 75% van de soepen en 40% van de ingrediënten voor de desserts. </32.  Les fruits et légumes récupérés sont utilisés immédiatement ou transformés pour obtenir une conservation prolongée (par exemple par le blanchissement, l’emballage sous vide ou la congélation).

Naast de onderzochte doelstellingen zijn ook andere voordelen uit het project naar voren gekomen:

• Doordat de producten gratis zijn, kon een persoon worden aangesteld voor 20% van diens arbeidstijd om de producten op te halen en in te vriezen;
• De kwaliteit en de diversiteit van de ontvangen producten hebben bijgedragen aan de ontwikkeling van het vakmanschap van de koks in het kader van hun integratie;
• Er is een bijkomend partnerschap ontstaan: producten die het sociaal restaurant niet kon gebruiken, worden geschonken aan een ander soort verlener van voedselhulp de vzw Solidarité Socialiste, die voedselpakketten verdeelt.

De afsluitende seminar werd door zo'n dertig personen in de voedselhulpsector bijgewoond; de gids presenteert alle praktische lessen die uit dit proefproject kunnen worden geleerd. Ze dragen bij aan de ontwikkeling van andere veelbelovende projecten.

Uitgevoerde tools

• Brochure Verse voedingsproducten recupereren in samenwerking met supermarkten. Stap voor stap handleiding voor sociale restaurants, 20 pagina's, 2013, downloadbaar 

Contact

Coordinateur du projet :

Rob Renaerts, Coduco

Email : rob@coduco.be - Tel : 0488/994488

Steun

Leefmilieu Brussel (Europees project INTERREG IVB “GreenCook”)

In Brussel worden elk jaar ruim 73 miljoen maaltijden geserveerd in bedrijven, administraties, scholen, universiteiten, kinderdagverblijven, ziekenhuizen en rusthuizen. Al deze kantines kunnen aanspraak maken op het Good Food Kantine-label.

Steeds meer grootkeukens worden zich bewust van het belang van duurzame voeding. Ze bieden lokale en seizoensgebonden gerechten, bereiden veggiemenu's en organiseren acties om minder voedsel te verspillen. Leefmilieu Brussel wil dat engagement aanmoedigen door hen een evolutief label toe te kennen. Het label helpt grootkeukens om duurzamer te werk te gaan. 

Kantine of restaurant?

Het Good Food Kantine-label is gericht op catering voor een collectieve voorziening, m.a.w. een kantine.

Dienstverlening voor een collectieve voorziening

Een kantine verleent een dienst aan een collectieve voorziening (zoals een school, bedrijf, administratie, ziekenhuis, kinderdagverblijf, rusthuis, enz.), in tegenstelling tot een restaurant dat zich richt tot particulieren.

Één maaltijd per dag, meestal 's middags

De meeste kantines bieden uitsluitend een middagmaal. In sommige sectoren (zoals ziekenhuizen, rusthuizen en bepaalde bedrijven) kunnen ze echter tot drie maaltijden per dag aanbieden om te voldoen aan de noden van het personeel (het aanbod is dan niet bestemd voor het grote publiek).

Een beperkt aanbod

Een kantine verwerkt een grote hoeveelheid maaltijden, waardoor het aanbod beperkt is. Restaurants hebben daarentegen een uitgebreidere kaart.

Eén tot drie vorken

Het label dat de kantines krijgen, bevat één, twee of drie vorken. Elk niveau stemt overeen met meer gediversifieerde criteria voor smakelijke, gezonde en milieuvriendelijke voeding.

Eerste vork: de verplichte criteria van het Good Food Kantine-label

Om hun eerste vork te krijgen, moeten de grootkeukens voldoen aan een aantal verplichte criteria, zoals:

• Een minimale hoeveelheid biologische producten, een vegetarisch aanbod en seizoensproducten aanbieden;
• Voedselverspilling bestrijden;
• De klanten informeren en sensibiliseren rond duurzame voeding.

Tweede en derde vork: optionele criteria

Om de tweede en derde vork te krijgen, moet de kantine voldoen aan optionele criteria, waarmee ze hun doorgedreven inzet aantonen. Denk bijvoorbeeld aan de herkomst van eieren, de terbeschikkingstelling van kraantjeswater, een aanbod maatschappelijk verantwoorde producten, enz.

Een onafhankelijk controleorgaan voert de controle uit. Indien toepasselijk, wordt een bezoek  gepland om de naleving van de criteria, de menu's, de facturen van leveranciers en de certificaten te controleren.

Het label is drie jaar geldig. Tijdens die periode kunnen controles worden georganiseerd. Daarna kan een aanvraag voor een verlenging worden ingediend. Een nieuwe kans voor een vorkje meer!

Gelabelde kantines

Ontdek de lijst van de gelabelde kantines op de Good Food-gids! 

Ter info: deze tool bestaat alleen in het Frans

Ce jeu de rôle est proposé par Quinoa et Rencontre des Continents.

Il permet de visualiser, à l’aide d’une ficelle,  la complexité et les nombreux impacts de notre système alimentaire mondialisé.

Publics cibles

- Elèves du primaire à partir de la 5^e (version « identités enfants »)

- Elèves du secondaire (cycles inférieur et supérieur)

- Etudiants

- Adultes

- Formateurs et animateurs du secteur associatif (éducation au développement, éducation relative à l’environnement, promotion de la santé, etc.)

Objectifs

•  Renforcer les capacités à établir des liens entre thématiques locales et globales et entre enjeux au Nord et au Sud.
• Faire prendre conscience des impacts socio-économiques, environnementaux et de santé de notre modèle alimentaire et favoriser la construction d’un regard critique sur notre société de consommation.
• Ouvrir des perspectives d’actions alternatives au modèle actuel, tant individuelles que collectives.
• Favoriser la mise en projet d’une école, d’une association, d’un groupe de consommateurs ou de citoyens, etc.

Résumé

Dans le Jeu de la Ficelle, chaque participant reçoit un rôle : un paysan d’Amérique latine, le pétrole, une courgette, une multinationale agroalimentaire, un agriculteur belge, l’Organisation mondiale du commerce, la publicité, etc. Tout au long de l’animation, une corde passée de mains en mains tisse une toile et illustre les liens et implications de nos choix alimentaires.

Cet outil offre un éclairage visuel et original sur les relations entre le contenu d’une assiette belge classique et les nombreuses problématiques liées à l’alimentation : qualité de l’eau, dettes des pays du Sud, malnutrition, réchauffement climatique, etc.  Au-delà de la thématique alimentaire, par son approche systémique, le jeu souligne également l’interdépendance des populations et le phénomène de la mondialisation.

La dernière phase de l’animation invite les participants à réfléchir sur les initiatives, individuelles et collectives, qui peuvent être mises en place pour apporter des solutions.

Une deuxième version du jeu a été développée sur le thème spécifique de la viande.

En pratique

- Prévoir au moins ½ journée d’animation avec un groupe de 15 à 25 personnes

- Outils :

• Farde d’animation : explication de l’animation, cartes des rôles, fiches thématiques, ressources, etc.
  • téléchargeable

• en prêt : Cultures & Santé : www.cultures-sante.be - info@cultures-sante.be - 02 558 88 10

ou Réseau IDée : www.reseau-idee.be - info@reseau-idee.be - 02 286 95 70

ou Rencontre des Continents : www.rencontredescontinents.be – 02 734 23 24

ou Quinoa : www.quinoa.be

• Carnet d’accompagnement téléchargeable : pistes pour repenser notre rapport au monde et ouvrir des perspectives d’actions alternatives au modèle actuel
• Site internet: tous les outils pour l’animation, compléments et adaptations, calendrier des formations, etc. 

- Des formations à l’outil sont proposées aux animateurs et éducateurs deux à trois fois par an

Pour être informé des dates, consultez les Actualités du site internet ou inscrivez-vous à la newsletter : www.jeudelaficelle.net